Rehabilitacja po udarze mózgu

Kilka słów na temat udaru mózgu

rodzaje udaru mózguUdar mózgu może wystąpić o osób w każdym wieku. Oczywiście w grupie podwyższonego ryzyka znajdują się osoby starsze, jednak młody wiek nie gwarantuje poczucia bezpieczeństwa. Trzeba zaznaczyć, że udar stanowi realne zagrożenie życia. Może on wywołać również szereg dysfunkcji oraz niepełnosprawność. Faktem jest, że powrót do codziennego życia jest procesem długotrwałym i trudnym. Część funkcji neurologicznych można przywrócić za pomocą nowoczesnych technik rehabilitacji. Jest to obszar medycyny, który stale się rozwija.

Udar mózgu zwykle pojawia się nagle i niespodziewanie. Warto mieć świadomość, że liczy się każda sekunda. Im szybciej zostanie rozpoznany stan chorego, tym lepiej. Wraz z upływem czasu dochodzi do powstawania rozległych zmian w mózgu, siatkówce, czy też rdzeniu kręgowym. Pamiętajmy, że nie ma większego znaczenia, czy mamy do czynienia z udarem krwotocznym, czy niedokrwiennym.

Niestety w wielu przypadkach udar mózgu kończy się śmiercią. Są na niego narażone nie tylko osoby starsze, ale również młode. W grupie szczególnie zagrożonych znajdują się ci, którzy borykają się z chorobami serca oraz układu krwionośnego.

Nie każdy wie, że udar mózgu to druga najpowszechniejsza przyczyna zgonów. Trzeba również wiedzieć, że skala problemu stale wzrasta. Głównym winowajcą tego zjawiska jest niezdrowy styl życia. Udar to nic innego, jak gwałtowne uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, czyli mózgu, rdzenia kręgowego, czy też siatkówki. Najczęściej mamy do czynienia z udarem niedokrwiennym (około 80% przypadków). Udar krwotoczny występuje znacznie rzadziej (około 20% przypadków) – zazwyczaj dochodzi do uszkodzenia naczynia, przez co krew wylewa się do mózgu lub przestrzeni podpajęczej.

Następstwem udaru mózgu nie zawsze jest zgon. Należy jednak mieć świadomość, że niesie on za sobą szereg poważnych zmian m.in. niedowład, zaburzenia funkcji poznawczych, problemy z utrzymaniem równowagi. Pojawiają się również różnego typu zaburzenia psychiczne, które często prowadzą do depresji i utraty motywacji. Znaczna część osób, która przebyła udar mózgu boryka się z trwałą niepełnosprawnością, co oznacza całkowitą lub częściową zależność od innych osób. Pacjent nie może powrócić do wcześniejszego trybu życia. Wysoki współczynnik umieralności sprawia, że niezwykle ważne jest działanie profilaktyczne. Dzięki niemu można zmniejszyć ryzyko wystąpienia udaru mózgu. Kluczowa jest kontrola ciśnienia tętniczego – szczególne zagrożenie stanowi nadciśnienie, które może doprowadzić zarówno do udaru krwotocznego, jak i niedokrwiennego. Ogromne znaczenie ma również zbilansowana dieta, czy też optymalna ilość aktywności fizycznej.

Znaczenie rehabilitacji

Dlaczego rehabilitacja po udarze ma znaczenieRehabilitacja po udarze mózgu jest elementem obowiązkowym, który może pozytywnie wpłynąć na stan pacjenta. Bardzo często dochodzi do diametralnej zmiany sylwetki – połowa ciała objęta jest paraliżem, co uniemożliwia swobodne poruszanie się, czy też wykonywanie czynności dnia codziennego. Zazwyczaj mamy do czynienia ze zgięciem pobocznym tułowia, czy też skrzywieniem barku (w bok lub w dół).

Ponadto dochodzi do opadania ręki, a także nienaturalnego zaciskania pięści. Stopa może zostać wygięta ku dołowi.Oprócz tego pojawiają się trudności z komunikowaniem się, a nawet spożywaniem posiłków. Oczywistym jest, że początkowo pacjent wymaga całodobowej opieki. Wsparcie jest niezbędne nawet podczas wykonywania relatywnie prostych czynności, takich jak korzystanie z toalety, mycie, jedzenie, ubieranie się, czesanie włosów itd.

Rehabilitacja jest jedyną szansą na to, aby poprawić jakość życia. Im większe zaangażowanie pacjenta, tym lepsze efekty. Należy jednak mieć świadomość, że w większości przypadków ćwiczenia mają charakter ciągły – nierzadko są one konieczne do końca życia. Dzięki nim osoba, która przebyła udar mózgu może odzyskać względną samodzielność.

Niezwykle ważne jest to, aby rehabilitacja rozpoczęła się już od pierwszej doby hospitalizacji. W tym przypadku im wcześniej, tym lepiej. Oczywiście odbywa się ona pod okiem specjalisty, który posiada niezbędne kompetencje oraz doświadczenie. Każdy przypadek jest zupełnie inny, a więc wymaga indywidualnego podejścia.

Przebieg rehabilitacji

Nie można jednoznacznie określić, jak przebiega rehabilitacja po udarze mózgu, gdyż wszystko zależy od stanu pacjenta, a także odnotowywanych postępów. Jak już wspomniano, powinna ona rozpocząć się pierwszego dnia hospitalizacji. Pomaga ona nie tylko w stopniowym powrocie do zdrowia, ale również zmniejsza prawdopodobieństwo powtórnego wystąpienia udaru. Właśnie dlatego nie można z niej zrezygnować. Rehabilitacja ma charakter etapowy, a jej przebieg ustala specjalista. Znacznie łatwiej jest realizować ćwiczenia z osobą, która nie ma problemów ze zrozumieniem słów, czy też wydawanych poleceń. Niestety bywa również tak, że pacjent częściowo traci świadomość, a komunikacja jest znacząco utrudniona.

Rehabilitacja w szpitalu zazwyczaj trwa przez 3-4 tygodnie, jednak w przypadku ciężkiego udaru czas hospitalizacji może się wydłużyć. Głównym celem jest to, aby przywrócić sprawność niewładnej części ciała. W początkowym okresie pacjent nie może samodzielnie wstawać, a większość czasu spędza w pozycji leżącej. Istotne jest to, aby nie dopuścić do powstania odleżyn. Niezbędne jest więc przekręcanie chorego. Kolejnym etapem jest rehabilitacja funkcjonalna, która zazwyczaj trwa od roku do dwóch lat. To różnego typu ćwiczenia, które mają przygotować pacjenta do odzyskania niezależności. Techniki terapeutyczne dopasowywane są do stopnia niepełnosprawności. Czas adaptacji może trwać nawet do pięciu lat. W przypadku młodych osób istnieje większa szansa na odzyskanie pełnej sprawności. W niektórych przypadkach ćwiczenia rehabilitacyjne powinny być systematycznie powtarzane już do końca życia. Zwykle dotyczy to osób starszych o wysokim stopniu niepełnosprawności.

Ćwiczenia ruchowe

W skład rehabilitacji po udarze mózgu wchodzą ćwiczenia ruchowe. Jak można się domyślić ich głównym celem jest odzyskanie sprawności fizycznej. Udar wywołuje szereg zmian w sylwetce, co przekłada się na niepełnosprawność. Większość pacjentów pragnie odzyskać sprawność kończyn, a w szczególności dłoni. Statystyki dowodzą, że w wielu przypadkach kończy się to powodzeniem. Podstawę stanowi kinezyterapia, czyli ogólne ćwiczenia ruchowe, które są dostosowywane do potrzeb pacjenta.

Wyróżnia się ćwiczenia:

  • czynne

  • bierne

  • czynno-bierne

  • samowspomagane

  • izometryczne

  • synergiczne

  • w odciążeniu

  • oddechowe

Na specjalną uwagę zasługuje rehabilitacja ręki, dzięki której możliwe jest odzyskanie kontroli nad chwytem. Pierwszym krokiem jest jednak wznowienie ruchów w barku oraz łokciu. Bez wzmocnienia porażonych mięśni nie można przejść do ćwiczeń dłoni. Pacjent musi odzyskać zdolność m.in. podpierania się, wznoszenia, utrzymywania pozycji. Oznacza to, że usprawnienie dłoni jest równoznaczne z usprawnieniem całej kończyny.

Do przykładowych ćwiczeń ręki można zaliczyć np.:

  • rozkładanie i łączenie palców

  • zginanie oraz prostowanie łokcia

  • poruszanie nadgarstkiem

  • chwytanie wyznaczonych elementów opuszkami palców

  • podnoszenie ręki ponad powierzchnię blatu

  • toczenie przedmiotu po powierzchni stołu

Podstawowe metody rehabilitacji

Podczas rehabilitacji ruchowej wykorzystuje się trzy podstawowe metody, które wyróżniają się wysoką skutecznością. Oczywiście każda technika jest w rzetelny sposób dopasowywana do potrzeb oraz predyspozycji pacjenta.

Metoda Brunnstrom

Wyróżnia się tutaj sześć stopni zdrowienia. Pierwszym etapem jest wyzwolenie napięcia zginacza. Następnie przechodzi się do wzmocnienia aktywności palców. Podczas ćwiczeń pobudza się ich prostowniki. Następny poziomem jest ich rozciąganie poprzez zginanie. Czwartym etapem zdrowienia jest nawrócenie przedramienia. Jednocześnie dąży się do zabezpieczenia wyprostu kciuku. Opuszki palców pacjenta dotykają dłoni terapeuty. Piąty etap zakłada zginanie ramienia pod kątem prostym, a końcowym wzmocnienie prostowników palców.

Metoda Bobath

Obejmuje ona ćwiczenie całej kończyny. Terapeuta nie skupia się więc wyłącznie na dłoni, czy też palcach. Niezwykle istotna jest stabilizacja stawu barkowego,która stanowi przygotowanie do odzyskania sprawności kończyny. Szczególnie ważne jest także prawidłowe ustawienie łokcia oraz ręki. Efektem terapii jest obniżenie napięcia mięśniowego. Stymuluje się także reakcje ochronne, czyli np. podparcia.

Metoda PNF

Opiera się ona na wzorcach ruchowych. Torowanie mięśniowo-ruchowe ułatwia przywrócenie utraconych funkcji. W ten sposób można ćwiczyć nie tylko ruch, ale również funkcje prymarne, czy też mięśnie mimiczne. Technika ta stosowana jest także do treningów oddechu.

Ćwiczenie funkcji poznawczych

U wielu osób, które przebyły udar mózgu niezbędne jest ćwiczenie funkcji poznawczych. Rehabilitacja dotyczy przede wszystkim komunikacji, a więc mowy, czy też kojarzenia faktów. Niezbędne jest ćwiczenie pamięci oraz sprawności umysłu. Mózg potrzebuje do efektywnej pracy ciągłej stymulacji. Ćwiczenia funkcji poznawczych dobierane są na podstawie zaleceń neurologa, czy też logopedy. Nierzadko potrzebna jest również opinia psychologa.

Kluczowy wpływ na przebieg terapii ma dynamika procesu chorobowego. Trzeba pamiętać, że nie może ona zostać rozpoczęta przed ustabilizowaniem ogólnego stanu chorego. W przypadku zaburzeń świadomości nie ma możliwości wdrożenia opisywanych ćwiczeń, gdyż nie przyniosą one oczekiwanych rezultatów. Nie bez znaczenia jest również motywacja posiadana przez pacjenta. Powinien on wykazywać chęć współpracy, gdyż tylko wtedy otrzymuje się najlepsze rezultaty terapii.

Terapia zajęciowa

Terapia zajęciowa może stanowić uzupełnienie rehabilitacji po udarze. Zazwyczaj jest ona przeprowadzana na końcowym etapie. Pacjent jest w sposób kompleksowy przygotowywany do powrotu do codziennego życia. Nie zawsze możliwe jest wyeliminowanie dysfunkcji ruchowych. W wielu przypadkach możliwe jest odzyskanie jedynie częściowej sprawności. Pomimo tego pacjent powinien nauczyć się wykonywania czynności dnia codziennego. Sprawi to, że będzie on miał poczucie odzyskania częściowej niezależności. Pozytywnie wpłynie to na jego stan psychiczny. Wiele osób po udarze mózgu czuje się źle z koniecznością korzystania z pomocy bliskich.

Podczas terapii zajęciowej pacjent może przyswoić umiejętności niezbędne do tego, aby m.in. utrzymać optymalny poziom higieny, spożywać posiłki, wykonywać drobne prace domowe. Wraz z upływem czasu możliwości osoby po udarze zwykle się zwiększają, a dysfunkcje przestają być przeszkodą do samodzielnej egzystencji.